Oto Elektrik ve Bilgisayarlı Arıza Tespiti

Arıza test cihazıyla neler okunur?

Günümüz araçlarında motor, şanzıman, fren (ABS) ve hava yastığı gibi sistemlerin her biri kendi kontrol ünitesiyle çalışır. Bu üniteler bir sorun algıladığında arıza kodu kaydeder. Arıza test cihazı aracın teşhis soketine bağlanarak kayıtlı kodları okur; aracın ve cihazın desteklediği ölçüde sensör değerlerini anlık izlemeye de imkân verir. Çok eski araçlarda teşhis soketi ya da kayıtlı kod bulunmayabilir; bu durumda klasik ölçümlerle ilerlenir.

Motor ünitesinin yanında ABS, hava yastığı, klima ve gövde elektroniği gibi sistemlerin de ayrı üniteleri vardır; hangilerine bağlanılabildiği aracın yapısına göre değişir. Bazen uyarı ışığı yanmadığı hâlde ünite geçmişte bir hata kaydetmiş olabilir; aralıklı arızalarda bu geçmiş kayıtlar yol gösterir.

Kod okumak tek başına arızayı çözmez; kod bir ipucudur. Örneğin bir sensör kodu, sensörün bozuk olduğu anlamına gelmeyebilir: sensör anormal değer görüyor olabilir, çünkü bir hava kaçağı, kablo kopukluğu ya da başka bir parça sorunludur. Kodu silip ışığı söndürmek de çözüm değildir; neden duruyorsa kod geri gelir.

Kod okunduktan sonra ne yapıyoruz?

1. Kayıtlı kodları okuyor, hangi şartlarda kaydedildiklerine bakıyoruz.
2. Kodla ilgili parçanın ve devresinin ölçümünü yapıyoruz: bağlantılar, kablolar, sigorta, toprak ve parçanın kendisi.
3. Bulduğumuz nedeni, gereken onarımı ve ücretini söylüyoruz; onayınızla onarıyoruz.
4. Onarımdan sonra kodları siliyor, aracı çalıştırıp gerekirse deneme sürüşü yaparak sorunun geri gelmediğini doğruluyoruz.

Akü, şarj sistemi ve marş

Elektrik kaynaklı arızaların büyük kısmı akü, alternatör ve marş üçlüsünde toplanır. Sabahları zor çalışma, marşa basınca tık sesi, farların sönükleşmesi ve gösterge panelinde akü ışığı sık görülen belirtilerdir. Akü zayıfsa marş yeterince dönmez. Akü iyi ama alternatör şarj etmiyorsa araç bir süre çalışır, sonra akü yeniden biter. Kutup başlarındaki oksit ve gevşek bağlantı da sık nedendir. Soğuk hava aküyü zorladığı için bu belirtiler kışın artar.

Marş tarafında iki ayrı belirti vardır. Marşa basınca yalnızca tek bir “tak” sesi geliyor ve motor dönmüyorsa marş rölesi veya solenoidi, marş motorunun kömürleri ya da akü kablosu bağlantısı şüphelidir. Motor çalıştıktan sonra marşın sürtünme sesi çıkarması ise marş dişlisinin geri çekilmediğini düşündürür ve geciktirilmeden kontrol edilmelidir.

Araç hiç çalışmıyorsa araç çalışmıyor, marş basmıyor yazımıza, yolda kaldıysanız yol yardım sayfamıza bakın.

Akü bir gecede boşalıyorsa: sızıntı akımı

Akü yeni olduğu hâlde araç bir gece beklediğinde çalışmıyorsa, kontak kapalıyken bir devre akü çekmeye devam ediyor olabilir. Bagaj ya da kapı lambası kapanmıyorsa, kapı şalteri arızalıysa veya sonradan takılan bir cihaz (müzik sistemi, alarm, kamera, ek aydınlatma) araca doğru bağlanmamışsa bu olur. Bozuk bir alternatör diyodu da kontak kapalıyken akü boşaltabilir. Nedeni bulmak için hangi devrenin akım çektiği ölçülür; yalnızca aküyü değiştirmek sorunu çözmez, yeni akü de aynı biçimde boşalır.

Far, sinyal, silecek ve diğer elektrik arızaları

• Far ve stop lambaları: Çoğu zaman ampul; ampul sağlamsa sigorta, röle ya da soket.
• Sinyal: Çoğu araçta bir taraftaki sinyalin çok hızlı yanıp sönmesi o taraftaki bir ampulün yandığını gösterir.
• Silecek: Yavaş çalışma, durmama ya da hiç çalışmama: motor, mekanizma, şalter veya sigorta.
• Cam, kilit ve ayna düğmeleri: Şalter, motor ya da kablo; bazı araçlarda kapıya giden kablolar açılıp kapanmaktan yıpranır.

Halojen ampul değiştirirken camına çıplak elle dokunmayın; ellerdeki yağ ampulün ömrünü kısaltır. İki lambanın aynı anda sönmesi çoğunlukla ampul değil, sigorta, röle ya da ortak bir bağlantı sorunudur.

Küçük bir elektrik arızası bile gerçekte sigorta kutusunda, toprak bağlantısında ya da kablo demetindeki temassızlıkta olabilir. Parçayı değiştirmeden önce nedeni ölçmek gereksiz parça masrafını önler. Sigorta sürekli atıyorsa daha yüksek değerli bir sigorta takmayın: sigorta kabloyu korur ve sürekli atması devrede bir sorun olduğunu gösterir.

Elektrik arızasında bize ne anlatmalısınız?

• Arıza ne zaman çıkıyor: yağmurda, yıkamadan sonra, soğukta ya da bozuk yolda mı?
• Arıza sürekli mi, aralıklı mı?
• Araca yakın zamanda bir aksesuar (müzik sistemi, alarm, kamera, ek aydınlatma) takıldı mı?
• Akü, sigorta ya da bir elektrik parçası yakın zamanda değiştirildi mi?
• Gösterge panelinde hangi ışıklar yanıyor?

Sensör kaynaklı arızalar ve uyarı ışıkları

Motor kontrol ünitesi hava, yakıt, sıcaklık ve konum sensörlerinden gelen bilgiye göre çalışır. Bir sensör yanlış değer verdiğinde araç tekleyebilir, yakıt tüketimi artabilir, rölanti dalgalanabilir ya da güvenlik için güç sınırlanıp araç acil moda girebilir. Sürekli yanan bir motor arıza ışığı çoğu zaman hemen durmayı gerektirmez ama yok sayılmamalıdır; ışık yanıp sönüyorsa genellikle ciddi bir ateşleme sorunu vardır ve aracı zorlamamak gerekir. Bazı arızalarda aracı uzun süre bu hâliyle kullanmak sensör ve katalizör gibi daha pahalı parçaların da zarar görmesine yol açabilir; bu yüzden ışığı uzun süre yok saymamak daha doğrudur. Hangi ışığın ne anlama geldiğini gösterge paneli arıza ışıkları yazımızda anlattık.

Yağ basıncı ışığı ya da kırmızı sıcaklık uyarısı yanıyorsa güvenli bir yerde durup motoru kapatın. Çalıştırarak yola devam etmek motora ciddi hasar verebilir.

Gelmeden önce bizi arayıp belirtiyi ve yanan ışığı anlatmanız yeterli. Arızanın mekanik tarafı çıkarsa oto tamir ile birlikte ilerleriz.