Araç Çalışmıyor: Marş Basmıyor mu, Marş Basıp Çalışmıyor mu?

Kontağı çevirdiniz, motor çalışmadı. Bu durumda ilk sorulacak soru şudur: marş motoru dönüyor mu? Cevap, arıza arayacağınız tarafı büyük ölçüde belirler. Marş hiç dönmüyor ya da yalnızca tık sesi geliyorsa sorun çoğu zaman elektrik tarafındadır: akü, kutup başları ya da marş motoru. Marş dönüyor ama motor tutmuyorsa sorun çoğu zaman yakıt, ateşleme, sensör ya da anahtar tanıma sistemindedir.

Önce basit kontroller

Bazı "arızalar" aslında bir koşulun sağlanmamasıdır. Telaşlanmadan şunlara bakın:

• Vites konumu: Otomatik şanzımanlı araçta kolun P ya da N konumunda olması gerekir. Manuel araçlarda çoğu zaman debriyaj pedalına sonuna kadar basmak şarttır.
• Fren pedalı: Düğmeyle çalışan araçların çoğu fren pedalı basılı olmadan marşa izin vermez.
• Direksiyon kilidi: Anahtar dönmüyorsa direksiyonu hafifçe sağa sola oynatarak anahtarı çevirin.
• Akıllı anahtar pili: Anahtar zayıfsa araç onu algılamayabilir. Kullanım kılavuzunda anahtarı yakınına dayayacağınız bir nokta gösterilmiştir.
• Yakıt: Göstergeye güvenmeden deponun gerçekten dolu olduğundan emin olun.

Durum 1: Marş hiç dönmüyor ya da yalnızca tık sesi geliyor

Kontağı çevirdiğinizde ne olduğuna bakın:

• Hiçbir şey olmuyor, göstergeler çok sönük ya da yok: Akü bitmiştir veya kutup başı bağlantısı gevşektir.
• Hızlı hızlı "tık-tık-tık": Akü, marşı çevirecek güce sahip değildir. En sık görülen tablo budur.
• Tek bir "tak" sesi, ardından sessizlik; göstergeler parlak: Akü sağlam olabilir. Marş motoru, marş rölesi ya da şaseye giden kablo şüphelidir.
• Ses de yok, gösterge de normal: Kontak anahtarı, güvenlik anahtarı, sigorta veya röle akla gelir.

Basit bir ayrım yapabilirsiniz: farları yakıp marşa basın. Farlar belirgin biçimde kararıyorsa akü zayıftır. Farlar parlak kalıyor ama marş yine sessizse akü yerine marş devresi daha olasıdır. Soğuk havada akünün gücü düşer, yağ koyulaşır ve motor daha zor döner; bu yüzden kışın yaylada akü sorunları çok daha sık yaşanır. Kutup başlarında beyaz ya da yeşilimsi tortu, kelepçelerin elle oynaması da tipik ipuçlarıdır.

Durum 2: Marş dönüyor ama motor çalışmıyor

Motor "dönüyor ama ateş almıyorsa" yakıt, kıvılcım ya da zamanlama eksiktir:

• Yakıt gelmiyor: Boş depo, çalışmayan yakıt pompası, tıkalı yakıt filtresi. Çoğu araçta kontağı açtığınızda arkadan kısa bir vızıltı duyulur; duyulmuyorsa pompa, sigorta ya da röle şüphelidir. Dizel araçlar yakıt bitince ya da sistem hava alınca kolay çalışmaz.
• Ateşleme sorunu (benzinli): Buji ve ateşleme bobinleri.
• Kızdırma (dizel): Soğukta kızdırma bujisi gerekir. Kontağı açınca spiral biçimli bekleme lambası sönene kadar bekleyin, sonra marşa basın.
• Sensör arızası: Krank ya da eksantrik mili sensörü bozulursa motor beyni ateşleme ve enjeksiyon zamanını bilemez; marş döner, motor tutmaz. Bu durumda genellikle motor arıza ışığı da yanar ve arıza kodu kaydedilir.
• Anti-hırsızlık sistemi: Kontak açıkken kilitli anahtar sembolü sürekli yanıp sönüyorsa araç anahtarı tanımıyor olabilir. Yedek anahtarı deneyin.
• Triger: Marş normalden çok hızlı, "boşa dönüyormuş" gibi ses çıkarıyorsa triger kayışı ya da zinciri kopmuş olabilir. Bazı motorlarda bu durum supap eğilmesine yol açar. Bu belirtide tekrar tekrar denemeyin.

Akü yeni ya da sağlam görünse bile araç neden çalışmayabilir?

"Akü yeni, o zaman sorun başka yerde" düşüncesi çoğu zaman doğrudur ama her zaman değil. Yeni bir akü de kutup başlarındaki oksit yüzünden akım veremeyebilir; şase (toprak) kablosu gevşek ya da paslı olabilir; şarj dinamosu aküyü doldurmuyor olabilir. Bir akünün bir gecede boşalması ise çoğunlukla araç park hâlindeyken akım çeken bir kaçağa işaret eder: içeride açık kalan bir lamba, arızalı bir elektronik modül ya da sonradan takılmış bir cihaz. Akü ve şarj sisteminin ölçülmesi, parçayı tahmin ederek değiştirmekten çoğu zaman hem daha doğru hem daha ekonomiktir.

Tekrar tekrar marşa basmak neden zarar verir?

İçgüdü "bir daha deneyeyim" olsa da arka arkaya uzun denemeler sorunu büyütür. Akü hızla boşalır; asıl sebep akü değilse bile siz takviye ihtiyacı yaratmış olursunuz. Marş motoru uzun süre zorlanınca aşırı ısınır ve ömrü kısalır. Benzinli araçta yakıt geliyor ama ateşleme yoksa silindirler ve bujiler ıslanabilir; yanmamış yakıt egzoza geçip katalitik konvertöre de zarar verebilir. Denemeleri kısa tutun, aralarda bekleyin ve birkaç denemeden sonra durun.

Akü takviyesi: güvenli yapılışı

Sorun gerçekten zayıf akü ise takviye (kabloyla başka bir aracın aküsünden destek almak) çoğu zaman çözüm olur. Ama yanlış yapılan takviye hem yaralanmaya hem de araç elektroniğinin zarar görmesine yol açar.

Şu durumlarda takviye yapmayın: akü gövdesi şişmiş, çatlak ya da sızıntılıysa; akünün donmuş olabileceğini düşünüyorsanız; yakınlarda sigara, kıvılcım ya da açık ateş varsa. Akü gazı yanıcıdır. Kablo bağlarken gözlerinizi koruyun.

Genel sıra şöyledir; kesin yöntemi her zaman aracınızın kullanım kılavuzundan kontrol edin:

1. Her iki aracın kontağını kapatın. Kablo uçlarının birbirine ve araçların metal aksamına değmediğinden emin olun.
2. Kırmızı kabloyu önce boşalmış aküdeki artıya (+), sonra yardım eden aküdeki artıya bağlayın.
3. Siyah kabloyu yardım eden aküdeki eksiye (−) bağlayın. Diğer ucunu boşalmış aküdeki eksiye değil, motor üzerindeki boyasız metal bir şase noktasına takın.
4. Yardım eden aracı çalıştırın, bir süre bekleyin, ardından arızalı aracı çalıştırın.
5. Kabloları ters sırayla çıkarın ve uçları birbirine değdirmeyin.

Modern araçlarda dikkat edilecek farklar var. Akünün bagajda ya da koltuk altında olduğu araçlarda kablo için ayrı bir takviye noktası bulunur. Dur-kalk (start-stop) sistemli, hibrit ve elektrikli araçların 12 voltluk akü takviyesi için üreticinin koyduğu özel kurallar olabilir; bazı üreticiler kabloyla takviyeyi hiç önermez. Emin değilseniz kılavuza bakın ya da yardım isteyin. Aracı iterek veya çekerek çalıştırmak otomatik şanzımanlı araçlarda uygun değildir.

Araç çalıştıktan sonra hemen kapatmayın. Akünün neden boşaldığı yine de araştırılmalıdır: yaşlanmış akü, zayıf şarj dinamosu ya da kapalı araçta akım çeken bir kaçak olabilir.

Bir daha yaşamamak için

• Aküyü her kış öncesinde yük testiyle ölçtürün; kutup başlarını temiz ve sıkı tutun.
• Hep çok kısa mesafelerle kullanılan araçlarda aküyü ara sıra uzun bir yolculukla şarj edin.
• Yakıt uyarısı yandığında depoyu doldurun; dizel araçlarda yakıtı bitirmek sistemin hava almasına yol açabilir.
• Akıllı anahtarın pilini zayıflamadan değiştirin, yedek anahtarı yanınızda bulundurun.
• Aracınızda takviye kablosu ve reflektörlü yelek bulundurun.

Ne zaman yardım çağırmalı?

• Takviyeye rağmen araç çalışmıyorsa,
• Triger ya da ciddi bir mekanik arıza şüphesi varsa,
• Yakıt, duman ya da yanık kokusu geliyorsa (kontağı kapatıp araçtan uzaklaşın),
• Araç güvenli olmayan bir yerde, yol kenarında ya da tipide kaldıysa; bu durumda önce yolda kalma rehberimizdeki güvenlik adımlarını uygulayın.

Arıza kodu veren sensör sorunları ve şarj sistemi gibi elektrik arızaları, arıza test cihazıyla araca bağlanmadan kesin tespit edilemez; oto elektrik ve arıza tespiti hizmetimizde kayıtlı arıza kodlarına bakılır. Araç yolda kaldıysa yol yardım çoğu zaman yerinde çözüm bulur; çözülmediğinde araç çekiciyle atölyeye alınır. Atölyede bakım gerekirse önce telefonla arayın; uygunluğu ve randevu gününü birlikte belirleyelim.